Đặc khu Phú Quý không chỉ cuốn hút bởi vẻ đẹp thiên nhiên hoang sơ mà còn lay động lòng người bởi những giá trị văn hóa lâu đời, thể hiện qua các làng nghề truyền thống. Dù một số nghề đã mai một, những câu chuyện về sự cần cù, khéo léo của người dân nơi đây vẫn còn mãi, tạo nên một nét đặc sắc riêng biệt, mời gọi du khách khám phá.
1. Làng nghề truyền thống gắn bó với biển cả
Đại dương mênh mông luôn là nguồn sống chính của người dân Phú Quý. Tuy nhiên, trước kia, nghề biển gặp nhiều khó khăn do phương tiện đánh bắt thô sơ. Những câu nói dân gian như “câu cá bang cấp tháng tám như cám đầu mùa” đã phản ánh đúng thực tế nhọc nhằn đó. Dần dần, với việc cải tiến ngư lưới cụ và trang bị động cơ, ngư dân đã mở rộng tầm hoạt động, giúp nghề biển ngày càng phát triển và trở thành thế mạnh kinh tế hàng đầu.
- Nghề câu mực (thẻ mực): Đây là một trong những nghề câu lâu đời, nổi bật với việc sử dụng ánh sáng để thu hút mực. Từ những bó đuốc, đèn chai thô sơ, ngư dân đã phát triển kỹ thuật dùng đèn dầu xăng, kết hợp với các “bông” vải trắng trên dây câu để “dụ” mực, tạo nên một phương pháp đánh bắt hiệu quả và độc đáo.
Hình ảnh: Nghề câu mực
- Nghề nuôi cá lồng bè: Hiện nay, mô hình nuôi hải sản lồng bè đã phát triển mạnh mẽ tại các khu vực như Lạch Dù (xã Tam Thanh) và xã Long Hải. Các lồng bè được thiết kế đơn giản từ gỗ, thùng phuy và lốp xe, tạo thành nơi nuôi trồng hải sản hiệu quả. Bên cạnh đó, mô hình nuôi bằng hồ chắn ven biển cũng được hình thành, cho phép nuôi kết hợp nhiều loại hải sản khác nhau.
Hình ảnh: Du khách ăn uống, trải nghiệm ngay các lồng bè
2. Nghệ Thuật Thủ Công Độc Đáo
Ngoài ngư nghiệp, các nghề thủ công truyền thống trên đảo cũng thể hiện sự khéo léo và sáng tạo của người dân.
- Nghề đan võng dứa: Đây là một nghề thủ công tinh xảo, từng rất phổ biến trên đảo. Với đôi bàn tay khéo léo, người dân đã tạo ra những chiếc võng bền đẹp từ rễ cây dứa gai trên núi hoặc lá thơm tàu. Việc chế biến nguyên liệu đòi hỏi sự tỉ mỉ, công phu, từ khâu bóc vỏ, phơi khô, xe sợi cho đến khi hoàn thành chiếc võng. Ngày nay, dù nghề này đã không còn phổ biến như trước, một số hộ gia đình tại xã Long Hải vẫn gìn giữ và sẵn sàng hướng dẫn du khách trải nghiệm.
Hình ảnh: Làng nghề truyền thống Phú Quý: Nghề đan võng dứa
- Nghề làm khám thờ: Đây là một nét văn hóa đặc sắc, mang đậm tín ngưỡng của người dân Phú Quý. Khám thờ được xem là nơi thiêng liêng, giúp họ bình an vượt sóng gió và đánh bắt được nhiều hải sản. Những chiếc khám, chủ yếu làm từ gỗ, được chạm khắc tinh xảo với các họa tiết như rồng, lân, quy, phụng. Điều đặc biệt là trên mỗi khám thờ còn có chữ Hán để phân biệt nhà trưởng nam (“tổ đường”) hay thứ nam (“phước đường”). Nghề làm khám thờ đòi hỏi sự sáng tạo, tỉ mỉ và kinh nghiệm dày dặn, biến những người thợ thành nghệ nhân điêu khắc thực thụ.
3. Những Làng nghề truyền thống từng một thời hưng thịnh
Bên cạnh những nghề còn tồn tại, Phú Quý từng có những nghề truyền thống lẫy lừng nhưng nay đã mai một, như:
- Nghề dệt vải: Từ thế kỷ 18, nghề dệt vải đã phát triển mạnh mẽ tại Phú Quý. Vải địa phương, còn được gọi là “Vải ta” hay “Bạch bố”, từng được đóng thuế hằng năm cho triều đình. Tuy nhiên, sau giải phóng, nghề dệt dần biến mất, chỉ còn lại trong ký ức của người dân.
- Nghề ép dầu phụng: Từng rất phổ biến, dầu phụng được người dân dùng để ăn hoặc thắp sáng, còn bã đậu được tận dụng làm thức ăn cho gia súc. Khoảng hơn 10 năm gần đây, nghề này cũng không còn được duy trì.
- Nghề câu cá mập: Cách đây hàng trăm năm, nghề câu cá mập là một nghề nổi bật, đặc biệt tại thôn Quý Thạnh (xã Ngũ Phụng). Các sản phẩm từ cá mập như vi, sụn, gan và thịt đều được tận dụng triệt để. Món cá nhám hấp cuốn bánh tráng từng là đặc sản nổi tiếng của đảo. Tuy nhiên, hiện nay nghề này cũng dần ít đi do nguồn cá không còn dồi dào như trước.
Đến với Phú Quý, du khách không chỉ được chiêm ngưỡng cảnh sắc thiên nhiên mà còn có cơ hội khám phá những câu chuyện văn hóa đầy thú vị về các làng nghề truyền thống. Trải nghiệm cuộc sống ngư dân, tìm hiểu quy trình sản xuất thủ công sẽ mang đến một góc nhìn chân thực và sâu sắc về con người và mảnh đất nơi đây.
>>>>Xem thêm: Đảo Phú Quý lưu giữ hồn thiêng Lịch sử – Văn hóa