Huyện đảo Phú Quý, nằm giữa trùng khơi bao la, không chỉ nổi bật bởi vẻ đẹp thiên nhiên mà còn là vùng đất giàu truyền thống Lịch sử – Văn hóa lâu đời. Trên diện tích tự nhiên chỉ gần 17,82 km², nơi đây tập trung tới 35 di tích Lịch sử – Văn hóa với nhiều loại hình và niên đại khác nhau, phản ánh sinh động tiến trình hình thành, khai phá và phát triển của hòn đảo qua nhiều thế kỷ. Những di tích ấy là minh chứng cho sức sống bền bỉ, lòng kiên cường của cư dân nơi đây trong suốt hành trình vươn khơi bám biển và gìn giữ cội nguồn văn hóa dân tộc.
Tính đến tháng 5/2017, huyện Phú Quý đã có 3 di tích được xếp hạng cấp Quốc gia và 7 di tích cấp Tỉnh, tiêu biểu cho văn hóa tín ngưỡng biển đảo Việt Nam. Dưới đây là những điểm đến văn hóa tiêu biểu của huyện đảo được các cấp chính quyền công nhận:
1. Chùa Linh Quang – Di tích thắng cảnh cấp Quốc gia
Ngôi chùa cổ Linh Quang, được xây dựng từ năm 1747 (Đinh Mão, đời Lê Hiển Tông), là điểm khởi đầu cho sự lan tỏa ánh sáng Phật pháp trên đảo. Không chỉ là nơi tu hành, Linh Quang còn là trung tâm văn hóa, nghệ thuật với kiến trúc độc đáo hài hòa cùng thiên nhiên, được Bộ Văn hóa Thông tin công nhận là di tích thắng cảnh Quốc gia năm 1996.
Hình ảnh: Chùa Linh Quang – Di tích thắng cảnh cấp Quốc gia tại Phú Quý
2. Vạn An Thạnh – Di tích cấp Quốc gia lưu giữ văn hóa biển
Nằm tại thôn Triều Dương, xã Tam Thanh, Vạn An Thạnh là nơi thờ cá Ông – vị thần linh thiêng trong tín ngưỡng ngư dân. Được xây dựng từ năm 1781, vạn không chỉ là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng mà còn là “bảo tàng sống” lưu giữ bộ xương cá voi khổng lồ dài hơn 17m. Vạn An Thạnh thể hiện rõ nét văn hóa biển độc đáo và đã được công nhận là di tích cấp Quốc gia năm 1996.
Hình ảnh: Xương Cá Ông tại Vạn An Thạnh ở Phú Quý
3. Đền thờ Công chúa Bàn Tranh – Biểu tượng văn hóa Chăm – Việt
Tọa lạc tại xã Long Hải, đền thờ Công chúa Bàn Tranh được người Chăm xây dựng từ cuối thế kỷ XV để tưởng nhớ người con gái có công khai phá, tạo lập cuộc sống trên đảo hoang. Lễ hội hàng năm vào mùng 3 Tết thu hút đông đảo người dân tham gia. Đây là biểu tượng giao thoa văn hóa Chăm – Việt trên đảo và được xếp hạng di tích Quốc gia năm 2015.
Hình ảnh: Đền thờ Công chúa Bàn Tranh – Biểu tượng văn hóa Chăm – Việt tại Phú Quý
4. Đền thờ Thầy Sài Nại – Giao thoa văn hóa Việt – Hoa
Đền thờ Thầy Sài Nại, vị thương gia người Hoa được tôn kính bởi công lao giúp đỡ người dân đảo qua nhiều thế hệ, tọa lạc tại xã Ngũ Phụng. Với kiến trúc và tín ngưỡng gắn liền với lịch sử di dân và sự hòa hợp văn hóa, đền được công nhận là di tích cấp tỉnh năm 2010.
Hình ảnh: Đền thờ Thầy Sài Nại – Giao thoa văn hóa Việt – Hoa tại Phú Quý
5. Đền thờ Bà Chúa Ngọc và Vạn Thương Hải
Nằm tại thôn Thương Châu, xã Ngũ Phụng, đền thờ Bà Chúa Ngọc (Thiên Y A Na) cùng Vạn Thương Hải là quần thể tín ngưỡng đặc sắc được xây dựng từ giữa thế kỷ XIX. Hai kỳ tế lễ Xuân – Thu và các hoạt động tôn giáo nơi đây thể hiện niềm tin ngư dân vào thần linh biển cả. Di tích được xếp hạng cấp tỉnh năm 2007.
Hình ảnh: Đền thờ Bà Chúa Ngọc và Vạn Thương Hải thể hiện Lịch sử – Văn hóa Phú Quý
6. Vạn Mỹ Khê – Di sản văn hóa biển hơn 230 năm tuổi
Vạn Mỹ Khê, hình thành từ năm 1785 tại làng Mỹ Khê, là nơi thờ cá Ông với những lễ hội truyền thống đặc trưng như Tế Xuân, Tế Thu và Lễ kỵ Cố. Di tích phản ánh tập tục lâu đời của ngư dân trong tín ngưỡng ngư nghiệp và được công nhận di tích cấp tỉnh năm 2012.
7. Đình – Vạn Hội An – Tổ hợp tín ngưỡng tiêu biểu
Được xây dựng vào cuối thế kỷ XVIII tại thôn Triều Dương, xã Tam Thanh, Đình – Vạn Hội An là nơi thờ Thành hoàng, thần Nam Hải và các bậc tiền hiền. Với không gian tâm linh hài hòa, nơi đây là trung tâm sinh hoạt văn hóa tinh thần quan trọng của cộng đồng và được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2012.
8. Đình làng Triều Dương – Hạt nhân văn hóa truyền thống
Khởi dựng từ năm 1773, đình làng Triều Dương là nơi thờ các vị Thành hoàng, tiền hiền có công khai hoang lập ấp. Đây là minh chứng cho nền văn hóa làng xã đậm chất Việt trên đảo, được công nhận di tích cấp tỉnh năm 2007.
9. Đình làng Long Hải – Biểu tượng cộng đồng cư dân đảo
Được dựng từ cuối thế kỷ XVIII, đình làng Long Hải (còn gọi là Nhà Vuông) là trung tâm hành chính, tín ngưỡng và văn hóa của làng xã xưa. Với kiến trúc cổ, nghi lễ truyền thống được duy trì, nơi đây được xếp hạng di tích cấp tỉnh năm 2010.
Hình ảnh: Đình làng Long Hải – Biểu tượng cộng đồng cư dân Phú Quý
10. Đền thờ Bà Chúa Ngọc (Miếu Cây Da) – Tín ngưỡng mẫu hệ dân gian
Tọa lạc gần chân núi Cao Cát, thôn Quý Hải, đền Bà Chúa Ngọc thờ nữ thần Thiên Y A Na – biểu tượng mẫu hệ thiêng liêng trong văn hóa Việt – Chăm. Đền là nơi tổ chức các nghi lễ lớn trong năm, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Di tích được công nhận cấp tỉnh năm 2014.
Với hệ thống di tích phong phú và độc đáo, Phú Quý đang từng bước phát triển các tuyến du lịch kết hợp Lịch sử – Văn hóa với tham quan cảnh đẹp tự nhiên. Đây là hướng đi tiềm năng giúp gìn giữ di sản và phát triển du lịch bền vững, góp phần đưa Phú Quý trở thành điểm đến hấp dẫn giữa đại dương xanh.
>>>Xem thêm: Mua đặc sản Phú Quý về làm quà có gì? Đây là danh sách đáng thử