Phú Quý không chỉ là một cụm đảo cách Phan Thiết 56 hải lý, mà còn là một kho tàng lịch sử và sinh vật biển quý giá. Bài viết này, trích từ khảo cứu của nhà nghiên cứu Lê Hữu Lễ (một học giả từng viết cho nhiều tờ báo lớn trước và sau giải phóng), sẽ dẫn dắt chúng ta khám phá những loại hải sản độc đáo và nguồn gốc sâu xa của địa danh Long Hải trên đảo.
I. Kho tàng hải sản quý giá của Phú Quý
Dù số lượng ngày nay không còn dồi dào như trước, nhưng những loài hải sản dưới đây đã làm nên danh tiếng ẩm thực của đảo ngọc:
1. Các loài cá đặc trưng
- Cá Nục Sỏi (Cá đuôi cờ): Thuộc bộ cá nục sồ, loài cá này ưa thích vùng lắm đá ngầm và thường vào mùa từ tháng 9 đến tháng 11. Ngư dân Phú Quý xưa có những kỹ thuật đánh bắt tinh xảo như thả chà (cội chà) rồi dùng lưới vây, hoặc dùng ống câu với chùm kim tuyến trắng giả làm mồi, một phương pháp đánh bắt thủ công nhưng hiệu quả.
- Cá Hồng: Từng xuất hiện nhiều ở Phú Quý, đây là loại cá nhiệt đới sống ở tầng đáy, con lớn nhất có thể dài tới nửa thước, nặng 5 – 6kg.
Hình ảnh: Cá Hồng ở Phú Quý
- Cá Dảnh: Có hai loại là dảnh bông và dảnh vẩy. Đặc biệt, “Cá dảnh, con lớn nhất dài tới 25cm, là loại cá mà nếu đem chế biến nước mắm sẽ được loại nước mắm cao độ đạm, thơm ngon.” Cá dảnh còn được phơi khô để làm lương thực dự trữ.
- Cá Lưỡi Dong (Cá không xương): Với đặc điểm mềm như bún, thân tròn to bằng cái chén và đôi vi xòe ra như chân ếch, loài cá này thường được ngư dân bắt về nuôi trong hồ làm cá cảnh.
- Cá Chào Dao (Họ cá đuối): “Cá chào dao có hình vuông và dẹp. Con lớn nhất có kích thước như một bộ ván.” Ngư dân thường đánh bắt bằng lưới vây rút chì. Đôi khi, họ bắt gặp cảnh tượng độc đáo “chào dao đóng mẻ,” nghĩa là đàn cá sau khi bị động sẽ nằm bất động, con trên đè con dưới, buộc ngư dân phải lặn xuống gỡ từng con.
- Cá Bò: Phú Quý có tới 5 loại cá bò (bò ngừ, bò dẹp, bò hòm, bò gai và bò hút). Cá di chuyển thành đàn ở lưng chừng mặt nước, thường đẻ vào mùa tháng 2 đến tháng 5.
2. Các loài nhuyễn thể và giáp xác quý
- Ốc Vú Nàng: “Phú Quý là giang sơn của các loài nhuyễn thể, trong đó độc đáo hơn cả là ốc vú nàng.” Ốc thường bám vào các khe, kẹt đá, có đường kính khoảng 6-8cm và hình dáng đặc trưng. Vỏ ốc có xà cừ dùng để khảm đồ gỗ, và “Thịt ốc vú nàng làm thành món gỏi rất ngon.”
Hình ảnh: Ốc Vú Nàng Đảo Phú Quý
- Tôm Hùm: Trước đây, tôm hùm sinh sống nhiều quanh các hòn Đen, hòn Đỏ, hòn Tranh. Mùa săn tôm hùm kéo dài từ tháng 1 đến tháng 5, đòi hỏi người lặn phải có kỹ năng và sức bền đặc biệt: “Đa phần người lặn săn bắt tôm đều giỏi bơi lặn và lặn lâu hơn người bình thường.” Năng suất lặn tôm thời bấy giờ có thể đạt 100kg tôm/ngày.
II. Doi, Lạch và Nguồn gốc địa danh Long Hải
Bên cạnh hải sản, những địa danh tự nhiên như doi, lạch cũng chứa đựng nhiều câu chuyện thú vị.
- Doi và Lạch: “Doi là chỉ những cuộc đất nằm ngang thòi ra biển,” như doi Dừa hay doi ông Tỉnh. Lạch là những rẻo đất bị biển ăn khuyết, tạo thành bức tường chắn gió, nơi tàu thuyền thường neo đậu tránh bão.
- Sự hình thành xã Long Hải: Tên gọi Long Hải có nguồn gốc từ việc kỵ húy (tránh tên vua). “Năm 1928, khi Bảo Đại làm vua, dân thôn Thoại Hải sợ rằng chữ Thoại (Thụy) vướng đến tên khai sinh của vua là Vĩnh Thụy nên đã cử ông Tổng Võ Gia Huệ ra tận triều đình Huế xin đổi tên thôn là Long Hải.” Sau Hiệp định Genève 1954, Nha đại diện hành chính Phú Quý được thiết lập, và số thôn trên được cải biến thành 3 xã như ngày nay: Long Hải, Ngũ Phụng và Tam Thanh.
Những ghi chép này không chỉ là tư liệu quý giá về lịch sử và sinh vật biển của Phú Quý, mà còn là lời nhắc nhở về sự trân trọng đối với một hòn đảo giàu có và đầy bí ẩn.
>>>>Xem thêm: Du lịch Phú Quý: Chuẩn bị gì để có chuyến đi trọn vẹn?
Báo Lâm Đồng